สาขาประเพณีท้องถิ่น

พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นที่มีชีวิต

บ้านห้วยกระบอก อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี เป็นพื้นที่รอยต่อ 3 จังหวัด คือ
- ตำบลกรับใหญ่ อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี
- ตำบลสนามแย้ อำเภอท่ามะกา จังหวัดกาญจนบุรี
- ตำบลทุ่งลูกนก ตำบลห้วยหมอนทอง จังหวัดนครปฐม

ในอดีตชุมชนบ้านห้วยกระบอก คือชุมทางของคนจีนที่อพยพจากประเทศจีน หนีภัยความอดอยากและสงคราม คนจีนเชื้อสายจีนแคะ (จีนฮากกา) ที่อบพยพมาเมืองไทย เกือบทั้งหมดจะอพยพมาอยู่ที่บ้านห้วยกระบอกเป็นจุดแรก เมื่อทำใบต่างด้าวและใบอนุญาติทำงานแล้ว จึงแยกย้ายกันไปประกอบอาชีพในที่ต่างๆ
- ภาคกลาง เช่น กาญจนบุรี ราชบุรี นครปฐม สุพรรณบุรี เพชรบุรี
- ภาคใต้ ตั้งแต่ชุพร จนถึงนราธิวาส
- ภาคอีสาน เช่น ขอนแก่น อุดรธานี มหาสารคาม บุรีรัมย์
- ภาคเหนืออยู่ในทุกจังหวัดตั้งแต่นครสวรรค์จนถึงเชียงราย

กล่าวได้ว่า คนจีนเชื้อสายจีนแคะในประเทศไทย เกือบทั้งหมดมีความเกี่ยวพันกับบ้านห้วยกระบอก ไม่ว่าทางตรง หรือทางอ้อม คนจีนแคะเหล่านี้ เมื่อมีโอาสจะเดินทางมาเยี่ยมเยือนห้วยกระบอกเพื่อดูถิ่นฐานเดิมที่ตนหรือบรรพบุรุษมาตั้งรกรากครั้งแรกในประเทศไทย ในปัจจุบัน ห้วยกระบอกจึงกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่คนไทยเชื้อสายจีนแคะจะนึกถึงเป็นลำดับแรก ในทุกสัปดาห์จะมีคณะท่องเที่ยวจากจังหวัดต่างๆ เดินทางมาเยี่ยมชมตลาดโบราณอายุกว่า 160 ปี และต้องมาสักการะศาลเจ้าพ่อ จัดตั้งศาลจะต้องมานำผงธูปจากที่บ้านห้วยกระบอก ไปทำพิธีเนื่องจากศาลที่ชุมชนบ้านห้วยกระบอก เป็นองค์พระที่เป็นองค์แท้องค์เดียว ที่นำมาจากประเทศจีนพร้อมการอพยพ ในแต่ละปีที่ชุมชนบ้านห้วยกระบอก จะมีพิธีสักกาะระเจ้าพ่อสามภูเขาเป็นงานประจำปี และคนไทยเชื้อสายจีนแคะจากทั่วประเทศ จะเดินทางมารวมตัวกันเพื่อสักการะพร้อมกันทุกปี โดยในงานจะมีกิจกรรมหลักคือ การแห่เจ้าพ่อ การแสดงอุปรากรจีน การจัดงานถนนคนเดินวัฒนธรรมจีนแคะ มีการจำหน่ายอาหารจีนโบราณ ซึ่งมีหนึ่งเดียวในเมืองไทย ที่ยังคงอนุรักษ์ไว้อย่างเหนี่ยวแน่น ส่งผ่านมาหลายชั่วอายุคน เป็นเสน่ห์ดึงดูดนักท่องเที่ยวทั้งไทยและต่างประเทศ ประกอบกับบริเวณรอบตลาดห้วยกระบอกยังมีสถานที่ท่องเที่ยวที่น่าสนใจอีกหลายแห่ง เช่น โบราณสถานศาลาตึก ซึ่งเป็นพลับพลาที่ประทับของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า เจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ซึ่งเคยทรงประทับแรมระหว่าประพาสน้ำตกไทยโยคน้อย นมัสการพระแท่นดงรัง อาคารโรงงานน้ำตาลแห่งแรกของประเทศไทย
มูลนิธิประโยชน์มวลชนห้วยกระบอก โดย ชมรมจีนแคะห้วยกระบอก ตระหนังถึงคุณท่าทางศิลปวัฒนธรรมโบราณ การผสานของวัฒนธรรมถิ่นอันประกอบด้วย ไทยถิ่น ลาวเวียง ไทยทรงดำ กะเหรี่ยง ซึ่งตั้งถิ่นฐานร่วมในชุมชน จึงได้ดำเนินการสืบสานวัฒนธรรมประเพณี ทั้งด้านภาษาประเพณี วัฒนธรรมอาหาร ซึ่งเป็นเอกลัษณ์ประจำถิ่นให้สืบสานต่อยอดไปถึงคนรุ่นต่อๆ ไป