สาขาประเพณีท้องถิ่น

พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นที่มีชีวิต

บ้านห้วยกระบอก อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี เป็นพื้นที่รอยต่อ 3 จังหวัด คือ
- ตำบลกรับใหญ่ อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี
- ตำบลสนามแย้ อำเภอท่ามะกา จังหวัดกาญจนบุรี
- ตำบลทุ่งลูกนก ตำบลห้วยหมอนทอง จังหวัดนครปฐม

ในอดีตชุมชนบ้านห้วยกระบอก คือชุมทางของคนจีนที่อพยพจากประเทศจีน หนีภัยความอดอยากและสงคราม คนจีนเชื้อสายจีนแคะ (จีนฮากกา) ที่อบพยพมาเมืองไทย เกือบทั้งหมดจะอพยพมาอยู่ที่บ้านห้วยกระบอกเป็นจุดแรก เมื่อทำใบต่างด้าวและใบอนุญาติทำงานแล้ว จึงแยกย้ายกันไปประกอบอาชีพในที่ต่างๆ
- ภาคกลาง เช่น กาญจนบุรี ราชบุรี นครปฐม สุพรรณบุรี เพชรบุรี
- ภาคใต้ ตั้งแต่ชุพร จนถึงนราธิวาส
- ภาคอีสาน เช่น ขอนแก่น อุดรธานี มหาสารคาม บุรีรัมย์
- ภาคเหนืออยู่ในทุกจังหวัดตั้งแต่นครสวรรค์จนถึงเชียงราย

กล่าวได้ว่า คนจีนเชื้อสายจีนแคะในประเทศไทย เกือบทั้งหมดมีความเกี่ยวพันกับบ้านห้วยกระบอก ไม่ว่าทางตรง หรือทางอ้อม คนจีนแคะเหล่านี้ เมื่อมีโอาสจะเดินทางมาเยี่ยมเยือนห้วยกระบอกเพื่อดูถิ่นฐานเดิมที่ตนหรือบรรพบุรุษมาตั้งรกรากครั้งแรกในประเทศไทย ในปัจจุบัน ห้วยกระบอกจึงกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่คนไทยเชื้อสายจีนแคะจะนึกถึงเป็นลำดับแรก ในทุกสัปดาห์จะมีคณะท่องเที่ยวจากจังหวัดต่างๆ เดินทางมาเยี่ยมชมตลาดโบราณอายุกว่า 160 ปี และต้องมาสักการะศาลเจ้าพ่อ จัดตั้งศาลจะต้องมานำผงธูปจากที่บ้านห้วยกระบอก ไปทำพิธีเนื่องจากศาลที่ชุมชนบ้านห้วยกระบอก เป็นองค์พระที่เป็นองค์แท้องค์เดียว ที่นำมาจากประเทศจีนพร้อมการอพยพ ในแต่ละปีที่ชุมชนบ้านห้วยกระบอก จะมีพิธีสักกาะระเจ้าพ่อสามภูเขาเป็นงานประจำปี และคนไทยเชื้อสายจีนแคะจากทั่วประเทศ จะเดินทางมารวมตัวกันเพื่อสักการะพร้อมกันทุกปี โดยในงานจะมีกิจกรรมหลักคือ การแห่เจ้าพ่อ การแสดงอุปรากรจีน การจัดงานถนนคนเดินวัฒนธรรมจีนแคะ มีการจำหน่ายอาหารจีนโบราณ ซึ่งมีหนึ่งเดียวในเมืองไทย ที่ยังคงอนุรักษ์ไว้อย่างเหนี่ยวแน่น ส่งผ่านมาหลายชั่วอายุคน เป็นเสน่ห์ดึงดูดนักท่องเที่ยวทั้งไทยและต่างประเทศ ประกอบกับบริเวณรอบตลาดห้วยกระบอกยังมีสถานที่ท่องเที่ยวที่น่าสนใจอีกหลายแห่ง เช่น โบราณสถานศาลาตึก ซึ่งเป็นพลับพลาที่ประทับของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า เจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ซึ่งเคยทรงประทับแรมระหว่าประพาสน้ำตกไทยโยคน้อย นมัสการพระแท่นดงรัง อาคารโรงงานน้ำตาลแห่งแรกของประเทศไทย
มูลนิธิประโยชน์มวลชนห้วยกระบอก โดย ชมรมจีนแคะห้วยกระบอก ตระหนังถึงคุณท่าทางศิลปวัฒนธรรมโบราณ การผสานของวัฒนธรรมถิ่นอันประกอบด้วย ไทยถิ่น ลาวเวียง ไทยทรงดำ กะเหรี่ยง ซึ่งตั้งถิ่นฐานร่วมในชุมชน จึงได้ดำเนินการสืบสานวัฒนธรรมประเพณี ทั้งด้านภาษาประเพณี วัฒนธรรมอาหาร ซึ่งเป็นเอกลัษณ์ประจำถิ่นให้สืบสานต่อยอดไปถึงคนรุ่นต่อๆ ไป

ด้านการสืบสานวัฒนธรรมประเพณี
1. ได้มีการถ่ายทอดประเพณีจีนถิ่นโบราณ เช่น ประเพณีทางศาสนา ภาษา แก่เด็กและเยาวชนรุ่นใหม่
2. ได้มีการสืบทอดวัฒนธรรมด้านอาหารโบราณ โดยการถ่ายทอดอาหารโบราณจากรุ่นสู่รุ่น จนปัจจุบันอาหารจนโบราณของห้วยกระบอก ได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งเดียวในประเทศไทย ได้รับรางวัลจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาตร์ ได้รับเชิญจากคณะผู้จัดงานตรุษจีนเยาวราช ให้นำอาหารไปออกงานในซุ้มวีไอพี เป็นอาหารจีนโบราณที่มีความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ ตลอดจนหน่วยงานต่างๆ ได้เชิญไปออกงานในระดับประเทศมากมาก เช่น ขนมหวองฟ้ามู่ปั้น เต่าแดง ก๊าหลีปั้น ก๊วยเตี๋ยวผัดจีน ฯลฯ

ด้านการอนุรักษณ์
1. ชมรมจีนแคะห้วยกระบอก ได้มีการจัดทำพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น รวบรวมสิ่งของโบราณในท้องถิ่น ทั้งของไทย จีน ลาว นำมาแสดง ณ ที่ทำการชมรม
2. ชมรมฯ ได้รวบรวมประวัติ และสาแหรกตระกูลแซ่ต่างๆ ในเมืองไทยมากกว่า 50 ตระกูลแซ่ พร้อมแปลเป็นภาษาไทย เพื่อให้ลูกหลายชาวจีนในไทยที่ประสงค์จะรู้ความเป็นมาของต้นตระกูลตัวเอง และสาแหรกชั้นตระกูลตนเอง สามารถมาค้นคว้าได้ที่ทำการชมรม เป็นครั้งแรกของเมืองไทยที่มีการดำเนินการเรื่องนี้เป็นแหล่งค้นคว้าที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย
3. ด้านภาษา ชมรมได้จัดทำปทานุกรมภาษาจีนแคะ เทียมภาษาจีนกลาง คำอ่าน และคำแปล เผยแพร่ไปในกลุ่มคนไทยเชื้อสายจีนมากกว่า 1,000 เล่ม ซึ่งจะเป็นเอกสารที่มีความสำคัญยิ่งในอนาคต
4. สมาชิกของชมรม ได้แปลและเขีบนบันทึกประวัติความเป็นมาของคนจีนแคะ (ฮั่นโบราณ) ในอดีตและจีนแคะในเมืองไทย ในชื่อหนังสือ บรรพชนฮากกา แจกจ่ายแก่สมาคม สถานศึกษา ตลอดจนชุมชนจีนแคะมากว่า 6,000 เล่ม