ข้อควรปฏิบัติในการเข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท

ข้อพึงปฏิบัติโดยทั่วไปในการเข้าเฝ้าฯทูลละอองธุลีพระบาท
กรณีเป็นงานนั่งเฝ้าฯ
เมื่อเสด็จฯ ไปถึง ผู้เข้าเฝ้าฯ ต้องลุกขึ้นยืนตรงเพื่อถวายความเคารพพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ไม่ยกมือไหว้ทำความเคารพหรือทักทายผู้ตามเสด็จ
การยืนถวายความเคารพ ให้ยืนตรงขาชิดแยกปลายเท้าห่างเล็กน้อยมือทั้งสองข้างแนบลำตัว จากนั้นให้ถวายความเคารพดังนี้
สุภาพบุรุษคำนับ
สุภาพสตรีถอนสายบัว
หลังจากนั้นให้ยืนตรงรอจนกว่าจะเสด็จมาประทับที่พระราชอาสน์ จึงถวายความเคารพอีกครั้งแล้วนั่งลง   กรณีมีพระบรมวงศ์ตามเสด็จ ต้องรอให้ทุกพระองค์ประทับจึงถวายความเคารพแล้วนั่งลง
ในระหว่างพระราชพิธี หากทรงลุกขึ้นเพื่อเสด็จไปทรงประกอบพิธี ผู้เฝ้าฯ ต้องลุกขึ้นยืนเพื่อถวายความเคารพระหว่างทรงประกอบพิธี ผู้เฝ้าฯ อยู่ในท่าตรงจนกระทั่งทรงประกอบพระราชพิธีเสร็จ และเสด็จไปประทับพระราชอาสน์ พระบรมวงศ์ที่ตามเสด็จประทับพระเก้าอี้แล้ว ให้ผู้เข้าเฝ้าฯ ถวายความเคารพและนั่งลง
เมื่อเสด็จฯ กลับ ให้ผู้เฝ้าฯ ถวายความเคารพ และรอจนกว่าดุริยางค์บรรเลงเพลงจบ ในกรณีที่พระบรมวงศ์ยังประทับอยู่ ผู้เฝ้าฯ ต้องนั่งเฝ้าฯ รออยู่ก่อน เมื่อเสด็จกลับ ผู้เฝ้าฯ ต้องถวายความเคารพแล้วจึงกลับออกจากบริเวณ   กรณีที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จไปทรงกราบถวายบังคมพระบรมอัฐิที่หน้าพระแท่นนพปฎลมหาเศวตฉัตร ให้ผู้เฝ้าฯ ลุกขึ้นยืนถวายความเคารพและยืนรอจนกว่าจะทรงกราบถวายบังคมพระบรมอัฐิเสร็จและทรงหันมาทางผู้เฝ้าฯ ขณะนั้นให้ผู้เฝ้าฯ ถวายความเคารพก่อน (หากถวายความเคารพช้าจะแลดูไม่เหมาะสม)
เมื่อเสด็จออกจากมณฑลพิธี ผู้เฝ้าฯ ยังคงยืนในท่าตรง รอจนกว่าดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีจบ ให้ถวายความเคารพอีกครั้ง จึงออกจากมณฑลพิธี ในขณะที่ทรงคม (ไหว้) หรือทรงกราบถวายบังคมพระบรมอัฐิที่หน้าพระแท่นฯ (ทั้งเมื่อเสด็จฯ ถึงในระหว่างประกอบพิธี และก่อนเสด็จฯ กลับ) ในขณะที่ทรงกราบพระสงฆ์ และเมื่อพระสงฆ์กลับ ผู้เฝ้าฯ ไม่ต้องประนมมือไหว้หรือถวายความเคารพ
เมื่อเสร็จงานแล้วก่อนกลับ ให้ผู้เฝ้าฯ ถวายความเคารพ โดยการยกมือไหว้หรือกราบพระบรมอัฐิ พระพุทธรูปสำคัญในพิธี
กรณีเป็นงานยืนเฝ้าฯ
ปฏิบัติตนในทำนองเดียวกับงานนั่งเฝ้าทุกประการ เพียงแต่ไม่มีเก้าอี้สำหรับนั่งเฝ้าฯ
กรณีมีพระสงฆ์
พระสงฆ์ถวายศีล
เมื่อเจ้าหน้าที่กรมการศาสนากล่าวคำอาราธนาศีลผู้เฝ้าฯ ไม่ต้องประนมมือ เมื่อกล่าวอาราธนาศีลจบ พระสงฆ์จะถวายศีลพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว /พระบรมวงศ์ จะทรงประนมพระหัตถ์รับศีล ผู้เฝ้าฯ ต้องประนมมือด้วยจนเสร็จการถวายศีล
พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์
เมื่อเจ้าหน้าที่กรมการศาสนากล่าวคำอาราธนาพระปริตร ผู้เฝ้าไม่ต้องประนมมือ เมื่อกล่าวอาราธนาจบ พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว/ ผู้แทนพระองค์ พระบรมวงศ์ จะทรงประนมพระหัตถ์ เมื่อถึงบทสรรเสริญพระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ ผู้เฝ้าฯ ต้องประนมมือ เมื่อทรงลดพระหัตถ์ลง ให้ผู้เฝ้าฯ ลดมือลงและนั่งสำรวม หากผู้เฝ้ามีแนวทางปฏิบัติตามลัทธิศาสนาของตนเองไม่ต้องประนมมือแต่ให้นั่งสำรวม
ผู้เฝ้าฯ ที่เป็นพุทธศาสนิกชนการประนมมือต้องปฏิบัติตามที่ทรงปฏิบัติในแต่ละช่วงเวลา
พระสงฆ์แสดงธรรมเทศนา
เมื่อเจ้าหน้าที่อาราธนาธรรม ผู้เฝ้าฯ ไม่ต้องประนมมือ เมื่อเริ่มแสดงพระธรรมเทศนาให้สังเกตว่าทรงประนมพระหัตถ์/ผู้แทนพระองค์ทรงประนมพระหัตถ์หรือไม่ หากทรงประนมพระหัตถ์อยู่ให้ประนมไว้เช่นนั้น หากลดพระหัตถ์เมื่อใด ให้ผู้เฝ้าฯ ลดมือลงในท่าสำรวม
พระสงฆ์รับพระราชทานฉัน
กรณีมีการพระราชทานภัตตาหารแด่พระสงฆ์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ผู้แทนพระองค์ และพระบรมวงศ์ฝ่ายหน้าจะ ทรงปฏิบัติพระสงฆ์ กรณีเชิญบุคคลสำคัญหรือข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ไปร่วมประเคนภัตตาหารและปฏิบัติพระสงฆ์ เจ้าหน้าที่สำนักพระราชวังจะเป็นผู้เชิญเฉพาะบุคคล ส่วนผู้อื่นให้ลุกขึ้นยืน และถวายความเคารพ รอจนเสด็จกลับมาประทับพระราชอาสน์ จึงถวายความเคารพอีกครั้งแล้วนั่งลง ผู้ที่ได้รับเชิญให้ปฏิบัติพระสงฆ์ ให้เดินตรงไปยังพระสงฆ์รูปที่เจ้าหน้าที่นำไป เมื่อถึงหน้าพระสงฆ์ให้หยุดยืนตรงหันหน้าไปทางพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวหรือผู้แทนพระองค์ เมื่อประทับพระราชอาสน์แล้วให้ถวายความเคารพแล้วประเคนภัตตาหาร เสร็จแล้ว ถวายความเคารพ แล้วนั่ง หากพระสงฆ์สนทนาด้วยจึงสนทนาโต้ตอบ เมื่อพระสงฆ์รับพระราชทานฉันเสร็จแล้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระบรมวงศ์ จะทรงลุกขึ้นเพื่อเสด็จกลับไปประทับพระราชอาสน์หรือพระเก้าอี้ ผู้เฝ้าฯ ต้องยืนถวายความเคารพรอจนกว่าทุกพระองค์จะประทับพระราชอาสน์และพระเก้าอี้แล้ว ให้ถวายความเคารพอีกครั้งและนั่งลง ผู้ปฏิบัติพระสงฆ์เมื่อทรงลุกขึ้นให้ลุกขึ้นยืนตรงถวายความเคารพ เมื่อเสด็จผ่านให้ถวายความเคารพและรอจนกระทั่งประทับที่พระราชอาสน์และพระเก้าอี้แล้ว ให้ถวายความเคารพกลับไปนั่งประจำที่นั่งเฝ้า ก่อนนั่งให้ถวายความเคารพอีกครั้งและนั่งลง
พระสงฆ์สดับปกรณ์
จะจัดให้มีในพระราชพิธีพระบรมศพหรือทรงบำเพ็ญพระราชกุศลทักษิณานุปทาน ถวายพระบรมอัฐิ (หมายกำหนดการจะกำหนดไว้) กรณีมีผู้เฝ้าฯ ไม่ต้องมีส่วนร่วมปฏิบัติ เพียงแต่เมื่อทรงลุกขึ้นให้ผู้เฝ้าฯ ลุกขึ้นถวายความเคารพและเมื่อเสด็จผ่านให้ถวายความเคารพทุกครั้ง ระหว่างที่ทรงทอดผ้า ผู้เฝ้าฯ ต้องยืนด้วยความสำรวมและหันหน้าไปยังที่ทรงยืนและรอจนกว่าจะทรงทอดผ้าเสร็จและเสด็จกลับไปประทับพระราชอาสน์ จึงถวายความเคารพและนั่งลงหากมีพระสงฆ์หลายชุดผลัดเปลี่ยนการสดับปกรณ์จะทรงทอดผ้าจนครบ ผู้เฝ้าฯ ต้องถวายความเคารพทุกครั้งที่ทรงลุกขึ้น ประทับ และเสด็จผ่าน
กรณีทรงประเคนจตุปัจจัยไทยธรรมบูชากัณฑ์เทศน์ ทรงประเคนสัญญาบัตร พัดยศ และผ้าไตร ผู้เฝ้าฯ
ต้องยืนตรงรอจนกว่าจะเสร็จ
– พระสงฆ์ถวายอนุโมทนา ถวายอดิเรก และถวายพระพรลา
เมื่อพระสงฆ์ถวายอนุโมทนา (พิธีกรวดน้ำ) เริ่มตั้งแต่ ยะถา วาริวะหา… พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวหรือผู้แทนพระองค์จะทรงหลั่งทักษิโณทก ผู้เฝ้าฯ ประนมมือไหว้ เมื่อทรงหลั่งทักษิโณทกเสร็จ หากทรงประนมพระหัตถ์ ผู้เฝ้าฯ ต้องประนมมือไว้ เมื่อทรงหลั่งทักษิโณทกเสร็จ หากทรงประนมพระหัตถ์ ผู้เฝ้า ฯ ต้องประนมมือไว้เมื่อทรงลดพระหัตถ์ลง หรือหลังจากทรงหลั่งทักษิโณทกเสร็จแล้ว ไม่ทรงประนมพระหัตถ์ ให้ผู้เฝ้าฯ ลดมือลง
เมื่อพระสงฆ์ถวายอนุโมทนาจบ ประธานสงฆ์ถวายอดิเรกและถวายพระพรลา เริ่มตั้งแต่ …อะติเรกะวัสสะสะตัง ชีวะตุ… พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะทรงพระนมพระหัตถ์ ผู้เฝ้าฯ ไม่ต้องประนมมือ เนื่องจากเป็นการถวายพระพรแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเป็นการเฉพาะและรวมถึงการถวายพระพรลา
กรณีการอ่านประกาศกระแสพระบรมราชโองการ
หากหมายกำหนดการกำหนดให้อาลักษณ์อ่านประกาศกระแสพระบรมราชโองการ เมื่ออารักเริ่มอ่านว่า “ประกาศพระบรมราชโองการ…” ผู้เฝ้าฯ ที่นั่งอยู่ต้องลุกขึ้นยืนในท่ายืนตรง ถวายความเคารพพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (โดยปกติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะไม่ทรงยืน) และต้องยืนอยู่ในท่าสำรวม จนกว่าลักษณ์จะอ่านจบ และพระบรมวงศ์ทุกพระองค์ประทับนั่งเรียบร้อยแล้ว ให้ผู้เฝ้าฯ ถวายความเคารพและนั่งลง