วัดโบสถ์สระจิกด่าน (วัดโบสถ์เก่า)

วัดโบสถ์สระจิกด่าน หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า “วัดโบสถ์เก่าเลาขวัญ” ตั้งอยู่ที่ ตำบลเลาขวัญ อำเภอ เลาขวัญ จังหวัดกาญจนุบรี   เอกสารการประกาศขึ้นทะเบียนโบราณสถานสำคัญของชาติ ในราชกิจจา-นุเบกษา  เล่มที่  ๑๑๖  ตอนพิเศษ ๑๗ ง เมื่อวันที่  ๑๗  มีนาคม พ.ศ. ๒๕๔๒ ใช้ชื่อว่า “โบราณสถานสระจิตด่าน” ในขณะที่ท้องถิ่นเรียกว่า “สระจิกด่าน”  ด้วยเหตุที่ที่บริเวณนี้มี “ต้นจิก” ขึ้นอยู่

จากข้อมูลของกรมศิลปากรระบุว่า  ลักษณะรูปแบบทางสถาปัตยกรรมและศิลปกรรมน่าสร้างขึ้นในสมัยอยุธยาตอนปลายถึงรัตนโกสินทร์ตอนต้น  โบราณสถานที่สำคัญ คือ

อุโบสถ  เป็นอาคารสี่เหลี่ยมผืนผ้า ก่ออิฐถือปูนหันหน้าไปทางทิศตะวันออก  ส่วนฐานที่มุมทั้งสี่ของอุโบสถก่อเชิดสูงขึ้น ดูแอ่นโค้ง คล้ายท้องเรือสำเภาจีนโบราณ  ผนังอุโบสถหนาก่ออิฐฉาบปูน  ไม่มีช่องหน้าต่าง  ด้านหน้ามีบันไดทางขึ้นและมีประตูทางเข้า  ๒  ช่อง    โครงหลังคาเป็นเครื่องไม้ มุงกระเบื้องเกล็ดปลา  หน้าบันไม่มีลวดลาย

แต่จากข้อมูลจากชาวบ้าน ยืนยันว่า  หลังคาแต่เดิมมุงด้วยแผ่นไม้รูปทรงแบบกระเบื้อง  ไม่ใช่ดินเผา  คานไม้ในอุโบสถเป็นสีแดง  เขียนลวดลายแต่ผุพังไปหมดแล้ว

ภายในอุโบสถประดิษฐานพระพุทธรูป  ๕  องค์ ทั้งหมดซ่อมแซมขึ้นใหม่ในภายหลัง  ผนังภายในอุโบสถมีภาพจิตรกรรมฝาผนัง โดยผนังด้านข้างเป็นรูปเทพชุมนุมนั่งประนมมือสลับกับกระถางพรรณพฤกษา จำนวน  ๒  แถว หันหน้าไปทางพระประธาน  ภาพส่วนใหญ่ลบเลือนไปแล้วเกือบหมด

แท่นฐานเสมา   ก่อเป็นฐานสิงห์มีบัวทรงคลุ่มรองรับในเสมาคู่  ประจำแปดทิศ

เจดีย์บริวารประจำมุม  จำนวน  ๔  องค์  สันนิษฐานว่าเป็นเจดีย์ทรงเครื่อง

ภายในวัดสระจิกด่านยังมีสระน้ำโบราณอยู่สระหนึ่ง  เป็นสระน้ำประจำหมู่บ้านที่ใช้กันมาแต่โบราณ  ชาวบ้านเชื่อว่า  สระนี้ มีระฆังศักดิ์สิทธิ์จมอยู่    มีหลายในฤดูแล้งที่มีผู้มาขุดหาระฆังในสระ  ทุกครั้งที่ขุดจนพบระฆัง  แต่ก็ไม่สามารถนำขึ้นมาได้  มักมีอภินิหาริย์กล่าวคือ เมื่อขุดถึงระฆัง ฝนมักตกจนน้ำเต็มสระ  และระฆังนั้นก็เคลื่อนที่หายไป